Kalp ve damar rahatsızlıkları söz konusu olduğunda genellikle erkek hastalara odaklanılsa da, kadınların kardiyovasküler yapısı, hastalıkların ortaya çıkış biçimi, semptomların seyri ve tedaviye verilen yanıtlar açısından erkeklerden belirgin farklılıklar sergilemektedir. Bir kadının kalp sağlığı geçmişi, yalnızca mevcut tansiyon ve kolesterol değerleriyle sınırlı kalmayıp, gebelik öyküsü, yaşam boyu sağlık durumu ve kalpteki kendine özgü mekanizmalar da bu öykünün ayrılmaz bir parçasıdır. Bilim dünyasında son yıllarda kadın kalbi üzerine yapılan çalışmalar artış gösterse de, kadınlar kardiyovasküler araştırmalarda hala yetersiz temsil edilmektedir.

İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Kardiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Süha Çetin, bu durumu şöyle açıklıyor: “Kadınlarla ilgili tıbbi araştırmalar son yıllarda artsa da modern tıpta erkekler hâlâ ön planda. Birçok kalp ve damar hastalığının tanı ve tedavisine ilişkin bilgilerimiz, ağırlıklı olarak erkek hastalarda yürütülen çalışmalara dayanıyor. Bu durum kadınlarda hastalıkların fark edilmesini, doğru tanının konmasını ve en uygun tedavinin seçilmesini zorlaştırabiliyor.” Prof. Dr. Çetin, kadın kalbinin erkek kalbinin sadece küçültülmüş bir versiyonu olmadığını vurgulayarak, kadınlarda kalp hastalıklarının yalnızca belirtilerinin değil, hastalığın ortaya çıkış biçiminin de farklı olabileceğini belirtiyor. Özellikle küçük damar hastalığı, damar spazmı ve spontan koroner arter diseksiyonu (SCAD) gibi mekanizmalar kadınlarda daha fazla önem taşımaktadır. Bu farklılıklar, standart tetkiklerin bazı hastalarda yetersiz bilgi vermesine ve tanı süreçlerinin uzamasına neden olabilmektedir. 2026 yılında yayımlanan Avrupa Kardiyoloji Derneği bilimsel bildirisi de kadınlarda mikrovasküler hastalık, damar spazmı, koroner diseksiyon ve tanısal yaklaşımlardaki cinsiyet farklılıklarına dikkat çekmiştir.

Kadınların Kalp Sağlığında 5 Kritik Nokta

Prof. Dr. Çetin’e göre, kadınların kalp sağlığı konusunda bilinmesi gereken 5 kritik nokta bulunmaktadır:

  1. En Büyük Risk Sadece Tansiyon ve Kolesterol Değil: Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet, sigara, hareketsiz yaşam ve aile öyküsü kadınlarda da önemli risk faktörleridir. Ancak kadınlar için gebelik sırasında yaşanan preeklampsi ve gestasyonel diyabet gibi komplikasyonlar, ilerleyen yıllarda kalp ve damar hastalığı riskinin artmasıyla ilişkilendirilir. Polikistik over sendromu (yeni adıyla Poliendokrin Metabolik Over Sendromu - PMOS), lupus ve romatoid artrit gibi hastalıklar da kardiyovasküler risk açısından dikkate alınmalıdır.
  2. Kritik Dönüm Noktası: Menopoz: Menopoz geçişi, kadınların kalp sağlığının yeniden değerlendirilmesi gereken önemli bir dönemdir. Menopozla birlikte kardiyovasküler risk profili önemli ölçüde değişebilir; tansiyon, kolesterol ve metabolik risk faktörlerinde olumsuz değişiklikler görülebilir. Bu nedenle 40’lı ve 50’li yaşlarda ortaya çıkan yeni risklerin sadece “yaşın ilerlemesine” bağlanmaması gerekmektedir.
  3. Kadınlarda Kalp Krizi Belirtileri Farklı Olabilir: Kalp krizinin klasik belirtisi göğüste şiddetli baskı veya ağrıdır. Ancak kadınlarda tablo farklı seyredebilir; göğüs ağrısının yanı sıra nefes darlığı, bulantı, soğuk terleme, alışılmadık veya yoğun yorgunluk gibi belirtiler de görülebilir. Yorgunluk, stres, mide rahatsızlığı denilerek geçiştirilen bu belirtiler aslında kalbin alarmı olabilir ve fark edilmemesi tanının gecikmesine yol açar. Güncel bilimsel değerlendirmelerde kadınlarda kalp hastalığı belirtilerinin erkeklerden farklılaşabileceği ve kadınların kanıta dayalı tedavilere daha az ulaşabildiği vurgulanmaktadır.
  4. Hastalığın Arkasında Farklı Mekanizmalar Bulunabilir: Kalp krizlerinin önemli bir bölümü erkeklerde olduğu gibi kadınlarda da aterosklerotik plakların yırtılması ve pıhtı oluşması sonucu ortaya çıkar. Ancak kadınlarda küçük damar hastalığı, koroner damar spazmı ve spontan koroner arter diseksiyonu (SCAD) gibi başka mekanizmalar da mevcuttur. Özellikle genç ve orta yaşlı kadınlarda kalp krizi değerlendirilirken bu mekanizmaların göz önünde bulundurulması önemlidir. Bir diğer dikkat çekici durum ise Takotsubo kardiyomiyopatisi veya “kırık kalp sendromu”dur. Genellikle yoğun fiziksel veya duygusal stres sonrası ortaya çıkan bu durum, özellikle menopoz sonrası kadınlarda görülür ve bazı hastalarda kalp fonksiyonları zamanla düzelebilir.
  5. “Anjiyoda Damarlar Temiz Çıktı” Her Zaman Sorun Yok Demek Değildir: Kadınlarda küçük damar hastalığı ve damar spazmı gibi durumlar, klasik koroner anjiyografide her zaman açıkça görüntülenemeyebilir. Bu nedenle, şikayetleri devam eden bazı kadınlarda sadece büyük damarlara bakılarak sonuca varılması yetersiz kalabilir. Hastanın durumuna göre daha ileri ve özellikli testlere ihtiyaç duyulabileceği unutulmamalıdır.